غياث الدين بن همام الدين الحسيني ( خواند امير )
10
تاريخ حبيب السير في أخبار افراد البشر ( فارسي )
اطراف بلاد تركستان تافته رعيت را در سايهء عدل و احسان و پناه لطف و امتنان جاى داد و بموجب استصواب وزير پدر خويش از قيل خواجه متروكات اغوز خان را در ميان برادران و برادرزادگان تقسيم نمود و جهة هريك منصب مناسب تعيين نمود و تمغاء ايشان را مقرر ساخت و بيمن تدبير آن وزير صافى ضمير ميان آنطايفه قواعد مودت و محبت مؤكد و موطد گشته در مجالس طوى و محل كشيدن شيلان هريك منچه و سارى خود را ميدانستند و بجاى نشستن خويش عارف بودند و بدين واسطه سالهاى بسيار طريقهء موافقت در ميان اولاد اغوز مرعى بود و ايام سلطنت آن خاندان قرنهاى فراوان امتداد يافت و چون كن خان مدت هفتاد سال باقبال گذرانيد از دار ملال بملك ديگر منتقل گرديد ذكر آى خان بن اغوز خان آى و ماه بلغت تركى يك معنى دارد و ماهچهء رايات كشورگشائى آى خان پس از غروب آفتاب حيات برادرش گن خان پرتو معدلت بر مفارق سپاهى و رعيت انداخت و چندگاه در عين سعادت و كامرانى جهانبانى كرده بهنگام حلول اجل طبيعى در عالم جاودانى منزل ساخت ذكر يلدز خان بن آى خان تركان ستاره را يلدز گويند و اختر طالع يلدز خان بعد از فوت پدرش بدرجهء شرف رسيده چندگاه بجاى آباء و اجداد خود پادشاه بود آخر الامر او نيز بملك باقى انتقال نمود ذكر منكلى خان بن يلدز خان منكلى وليعهد و قائم مقام پدر بود و در زمان دولت بدستور اسلاف خويش در ميان رعيت سلوك فرمود ذكر تنكر خان تنكر بلغت تركى مرادف درياست كشتى دولت تنكر خان پس از فوت منكلى در بحر مرام و مراد جارى گشته چون بكبر سن رسيد امر سلطنت را بپسر خود ايلخان مفوض گردانيد و خود بگوشهء عزلت شتافته بتدارك مافات مشغول گرديد ايلخان معاصر تور بن فريدون بود و توباسونج خان كه سلطنت قوم تاتار تعلق بوى ميداشت موافقت كرده با ايلخان مخالفت نمود . گفتار در بيان شكست يافتن ايلخان از تور بن فريدون و گريختن پسرش قيان در مصاحبت يلدز با ركنهقون بخشيان بلاغتنشان و بتكچيان فصاحت بيان آوردهاند كه بعد از فوت اغوز خان مدت هزار سال اولاد امجاد او بدولت و اقبال گذرانيدند آنگاه سپهر ستمكار بمقتضاى عادت خويش آفتاب سلطنت ايشان را بسر حد زوال رسانيد و تور بن فريدون بر ايلخان غلبه كرده اكثر ذريت اغوز خان را به تيغ بيدريغ بگذرانيد و كيفيت اينواقعه چنان بود كه چون تور بر بلاد ماوراء النهر و تركستان استيلا يافت با سونج خان تاتار متفق شده عنان بصوب محاربه ايلخان تافت و بعد از تلاقى فريقين و غبار جنك و هيجان شين تور و سونج بپاى مكر و فريب گريزان شده در دو فرسخى معسكر ايلخان منزل گزيدند و روز ديگر بيك ناگاه بر سر مغولان تاخته رايت نصرت برافراختند و ايلخان را مغلوب ساخته در كشش و كوشش و قتل و خونريزش بمرتبهء مبالغه نمودند كه غير از قيان بن ايلخان و پسر خال او تكوز و دو همسر حلال ايشان متنفسى